The accidental Hero

Enige verbijstering was toch wel mijn deel toen ik gisteren hoorde dat Hero Brinkman uit de PVV-fractie stapt maar wel zijn Kamerlidmaatschap behoudt. Geen verbijstering omdat hij Geert de rug toekeert - hoe lang kun je binnen een fractie een royal pain in the ass blijven - maar vanwege zijn argumentatie. En dan heb ik het niet over het alsmaar repeterende geroeptoeter over de democratisering van de PVV; dat was natuurlijk een volstrekt kansloze operatie, en dat wist Brinkman ook wel. De PVV is Wilders en Wilders is de PVV en dus is die beweging al maximaal gedemocratiseerd. De leden hebben binnen de PVV meer invloed dan bij welke partij dan ook: ze bepalen de politieke lijn, benoemen de leider, stellen de volledige lijst vast en schrijven zelfs de vele tweets die namens de PVV verschijnen. Jammer genoeg is er maar één lid, Geert Wilders zelf, maar een kniesoor die daar op let.

Die kniesoor gaat nu dus in zijn eentje verder, omdat hij vindt dat de PVV bevolkingsgroepen te veel over één kam scheert. Brinkman kent namelijk heel veel volledig 'geassimileerde' moslims en de meeste Polen zijn eigenlijk ook best wel okee. En daar was mijn verbijstering. Natuurlijk, altijd mooi als iemand vindt dat de PVV moslims en midden- en Oost-Europeanen te veel wegzet als een blok van enge terroristen danwel dronken overlastbezorgende baantjesafpakkers, maar was dat niet een beetje laat, Brinkman? Het over een kam scheren van bevolkingsgroepen is vanaf de oprichting de core bussiness, de raison d'être van deze beweging. Als het Brinkman zo tegen de borst stuitte, wat deed hij dan in godsvredesnaam bij die club?

Het kan dan ook nauwelijks anders dan dat er een andere reden achter zijn vertrek zit: hij is het zat om in de relatieve anonimiteit achter de geblondeerde rug van Wilders te moeten opereren. Hij wil zelf in de schijnwerpers. Dat is hem gisteren gelukt, en zolang dit kabinet er zit zal hem dat wel blijven lukken. Maar daarna is het afgelopen. Er is in het politieke spectrum geen plek voor een PVV-light, dat heeft het debacle van Trots op Nederland wel laten zien. En dan het Rita Verdonk nog heel wat meer voorkeurstemmen vergaard dan de lousy 18.000 van Brinkman, wiens 'zelfverdiende zetel' getalsmatig uit niet meer dan hooguit twee stoelpoten bestaat.

Alle partijen zullen politieke loopgraven moeten verlaten

Ruim honderd jaar geleden zat de Nederlandse politiek muurvast, met grote maatschappelijke onrust als gevolg. Het toenmalige 'rechts', de confessionele partijen, eisten gelijkberechtiging van het bijzonder onderwijs. 'Links' (alles wat niet confessioneel was) streefde een uitbreiding van het kiesrecht en sociale hervormingen na. Elkaars verlangens vonden ze maar niets. Het was een van de bronnen van de 'antithese', de polarisatie van de politiek op basis van het geloof.

 

Met de instelling van twee 'Pacificatiescommissies' (een voor beide kwesties), bestaande uit de leiders van alle politieke partijen, werd een oplossing gevonden: er vond een uitruil plaats tussen beide kampen. Rechts kreeg zijn financiële gelijkstelling van het onderwijs, links zijn algemeen (mannen)kiesrecht, hetgeen bij de Pacificatie van 1917 werd bekrachtigd. Gevolg: de antithese werd op termijn verlaten en coalities tussen confessionelen en liberalen werden mogelijk.

Klinkt deze situatie bekend? Ook nu zijn er grote politieke stromingen die hervormingen nastreven, die door een andere stroming worden geblokkeerd. Het huidige rechts, VVD en CDA, ambieert bijvoorbeeld de hervorming van de arbeidsmarkt (met D66 en GroenLinks), maar traditioneel links (PvdA, SP en de - in dit geval linkse - PVV) blokkeren deze. Links wil de hypotheekrenteaftrek aanpakken, maar dat wordt weer geblokkeerd door rechts. En daarmee blijven noodzakelijk geachte moderniseringen uit, waardoor Nederland nog lang in de begrotingsproblemen kan blijven verkeren.

Probleem is dat deze hervormingen volledig zijn gepolitiseerd, waarbij elke nuance is verdwenen. Aantasting van de hypotheekrenteaftrek zou volgens rechts tot een ineenstorting van de woningmarkt leiden, hetgeen ontelbare huizenbezitters in de financiële afgrond zou drijven. Hervorming van de arbeidsmarkt leidt volgens traditioneel links onherroepelijk tot het degraderen van werknemers tot loslopend wild, met verlies van elke rechtsbescherming. Kortom, alles blijft zoals het is.

Deze verstikkende wurggreep is de reden dat er fors bezuinigd moet worden, omdat deze zorgt voor relatief hoge arbeidskosten en dus economische concurrentienadelen, en een hoge woningprijs, gekoppeld aan een enorme private schuld en hoge overheidsuitgaven vanwege de belastingteruggaaf. Oplossingen zonder grondige hervormingen zullen volgens economen onnodig duur en weinig effectief zijn, aangezien zij de bron van de kwetsbaarheid van de Nederlandse economie niet aanpakken. Bij iedere economische tegenslag zal een zittend kabinet weer moeten 'ombuigen'.

Er zit maar een ding op: de politieke loopgraven moeten worden verlaten. Veto's, van welke partij ook, moeten worden losgelaten. Dat valt niet mee, omdat politieke partijen zich met deze embargo's hebben geïdentificeerd. CDA en vooral VVD zijn de partijen van de huizenbezitters, PvdA, SP en PVV kampioen van de rechtsbescherming van de werknemer. En, hoewel de PVV het VVD-CDA-kabinet gedoogt, is er programmatisch sprake van uitsluiting: er gebeurt op dit terrein tot nu toe helemaal niets. Er zijn twee nieuwe antitheses, op basis van beide noodzakelijke hervormingen.

Begin vorige eeuw werd er een oplossing gevonden door de splijtende kwesties te depolitiseren. Minister-president Cort van der Linden - door premier Rutte veelvuldig als grote voorbeeld aangehaald - wilde als 'eerlijk makelaar' de patstelling doorbreken en slaagde daar ook in, met de genoemde Pacificatiecommissies. Het schiep de ruimte om de antithese te verlaten, waardoor 'links' en 'rechts' elkaar niet langer principieel uitsloten.

Een zelfde oplossing zou nu gekozen moeten worden, al is er geen vier jaar tijd, zoals in 1913-1917. Maar dat hoeft ook niet. De oplossingen liggen allang op tafel; ze moeten alleen nog geaccepteerd worden. Daarvoor is het nodig dat Rutte zich boven de partijen stelt, en zich gelijk zijn grote voorbeeld als een 'eerlijk makelaar' opstelt om beide noodzakelijke hervormingen door te voeren.

Dat zal pijn doen in Den Haag, maar die pijn wordt wel gelijk verdeeld. En het levert nóg wat op: de mogelijkheid dat de moderne antithese van tafel gaat en links en rechts weer samen kunnen regeren, waardoor niemand meer afhankelijk hoeft te zijn van de gedoogsteun van een wispelturig buitenbeentje.

© Trouw 2012

Spekman, bedankt!

Arme, arme PvdA. Door de geniale vondst van kersvers partijvoorzitter Hans Spekman moeten de 'gewone' partijleden bepalen wie de nieuwe fractievoorzitter wordt. Waarom weet niemand, want wanneer er eindelijk weer eens verkiezingen zijn (ik gok zo rond oktober) moeten diezelfde gewone leden stemmen voor een nieuwe lijsttrekker. Een schertsvertoning nu dus, volstrekt overbodig. Waarom niet gewoon de CDA-lijn gevolgd (echt waar, de christendemocraten doen ook weleens wat goed!) en even wachten met het met veel bombarie op het schild hijsen van iemand die op zijn best een tussenpaus wordt? Het is goddorie maar een fractievoorzitter, een primus inter paris die gekozen moet worden. Dat kan de PvdA-fractie, die toch best bestaat uit verstandige lieden, heus wel zelf beslissen.

Maar goed, de partijleden moeten aan de bak. Kiezen tussen Albayrak, Samson, Van Dam, Plasterk en dark horse Jacobi. Op basis waarvan eigenlijk? Inhoudelijke verschillen zijn er nauwelijks of niet - en als die er wel zijn moet de eigenaar van de afwijkende ideeën subiet geroyeerd worden. De vijf kandidaten hebben immers allen het verkiezingsprogram onderschreven, en da's de inhoud voor de komende paar jaar. De keuze gaat dus over heel iets anders: over wie het gezicht moet zijn van de PvdA.

Nogmaals, waarom niet gewoon even het CDA nagedaan en een tijdje gewacht? Moet de PvdA per se een gezicht hebben op dit moment? En, moet iemand het gezicht willen zijn van de PvdA op dit moment? Ik moet zeggen dat ik de vijf kandidaten uitermate dapper vind om nu hun vingertje op te steken, nu grote delen van het electoraat vooral de middelvinger opsteken naar de PvdA. Een plotse wederopstanding ligt niet in het verschiet, dus een nieuwe leider mag net zo hard billenknijpen (de eigen, bij elkander, wel te verstaan) bij elke peiling als de zojuist vertrokken verlosser mocht doen. Politiek masochisme, of politieke zelfmoord?

Wie moet het eigenlijk worden? Mij is het grotendeels om het even, omdat ik er van uit ga dat we hier werkelijk met een interim-manager van doen hebben. Dat moet dus vooral een ervaren en gewicht in de schaal leggende politicus zijn, waarmee Van Dam en Jacobi afvallen. Ik zit nog te dubben of ik überhaupt ga stemmen. In ieder geval prijs ik de heer op mijn blote knieën dat het onzalige plan om ook niet-partijleden voor de politiek leider te laten stemmen bij deze verkiezing nog niet is doorgevoerd. Ik zie massa's PvdA-haters al op Jacobi stemmen om de partij het laatste zetje richting afgrond te geven...

Nog een oudje: column Vox november 2011

Valoriseren

Sinds mijn kop met enige regelmaat op tv komt – al heb ik volgens velen meer een radiohoofd – wordt ik gegroet door mensen die ik bij mijn beste weten niet ken. Schijnt erbij te horen – maar het zegt wel iets over de programma’s die die mensen frequenteren. EditieNL is tot nu toe het zwaartepunt van mijn media-aandacht, en da’s een programma waarvan ik alleen mijn eigen soundbite op uitzending gemist kijk. Maar ja, wetenschappelijk onderzoek moet gevaloriseerd zoals dat volgens het College heet, en zelfs met EditieNL bereik ik een groter publiek dan met welke wetenschappelijke publicatie dan ook. En, ook niet onbelangrijk, de H. Radboud kan wel wat positieve publiciteit gebruiken, na allerlei gedoe over censuur (eigen schuld, dikke bult) en, laten we maar zeggen, wat magertjes onderbouwde wetenschap uit de vegetarisch-psychologische hoek.

Daar hoeven ze bij mij niet bang voor te zijn, en niet alleen omdat ik graag vlees eet. Aan censuur heb ik een broertje dood (ik bedoel: ik lul maar wat raak) en met wetenschap heeft het over het algemeen ook weinig van doen (dat zeg ik, ik lul maar wat raak). Vaak vraag ik me af waarom geen willekeurige voorbijganger wordt gevraagd voor mijn analyses, want een gedegen wetenschappelijke opleiding is er niet echt voor nodig.

Toch komen de media om onverklaarbare redenen steeds terug – waardoor ik dus steeds vaker herkend en aangesproken wordt. Dacht ik laatst al het hoogtepunt in mijn mediacarrière meegemaakt te hebben toen oud-Veronica-omroepster en onbereikbare jeugdliefde Leonie Sazias mij in de rookruimte van het Mediapark begroette met de woorden ‘Ik zag je gisteren nog op teevee’, een dag later viel dat volledig in het niet door een mailtje van een mij volstrekt onbekende mevrouw die mij ook op de buis had gezien en een afspraakje wilde. Op de een of andere manier had ik niet het idee dat het haar om een wetenschappelijke uitwisseling, laat staan om een valorisatie daarvan te doen was – al is dat wel een mooi eufemisme en wellicht een prima openingszin (‘Ga je mee een stukje valoriseren?’)

Misschien moet ik me toch maar beperken tot de radio. Daar zit per slot van rekening Leonie Sazias…

Column Vox: Smoes

Smoes

Al rokend hoor je nog eens wat. Buiten staan in kou of regen schept blijkbaar een band tussen nicotineverslaafden – een band zo sterk dat we een heuse sociëteit op Alumniweb hebben opgericht, een sociëteit die al jarenlang een even zieltogend bestaan lijdt als het sociale medium zelf. Maar goed, we roken en kletsen wat af, daar voor het Erasmusgebouw, wij leden van RK Buitensociëteit Witte Rook. Aangezien het een gemengd gezelschap betreft niet over voetbal, auto’s of vrouwen (al doen de somtijds gefronste geëpileerde wenkbrauwen vermoeden dat ik het met dat laatste onderwerp niet altijd nauw genoeg neem – waarvoor sorry), maar meestentijds over de dingen die wij zo ter uni meemaken. En ja, dat zijn natuurlijk vaak klaagzangen over de werkdruk en vooral over dat lastige volk dat ons van ons échte werk afhoudt: de studenten.

Vorige week nog klaagde een rookster over het feit dat ze werkstukken zat na te kijken van studenten die allang met de studie waren gestopt, maar dat vergeten waren te melden. Zo tik je vlotjes een a twee verspilde uurtjes af van een meestal toch al overvolle werkdag. Een andere aanwezige gooide er nog een schepje bovenop. Zij had begrepen dat studenten tegenwoordig de idiootste smoezen bedenken om onder deadlines voor werkstukken uit te komen. In opkomst blijkt de spookbegrafenis te zijn: het schermen met het overlijden van een naaste om, indachtig het zeehondjeseffect, voldoende medelijden bij de docent op te wekken voor een speciale behandeling. Laatst was er eentje door de mand gevallen die voor de derde keer haar teerbeminde moedertje ten grave moest dragen. En nee, het betrof hier geen herhaalde wonderbaarlijke herrijzenis of het resultaat van een wat al te vaak gebroken gezin. De moeder in kwestie is springlevend en zal naar alle waarschijnlijkheid het afstuderen van dochterlief in blakende gezondheid bijwonen.

Ze zou voortaan om een bewijs gaan vragen, vertelde ze mij. Maar ja, wierp ik tegen, een rouwkaart is in de digitale wereld snel gefabriceerd, dus waterdicht is dat niet. Fysiek bewijs, dat hebben we nodig. Dus kijk niet gek op als er binnenkort met lijken gezeuld gaat worden op de campus. En dan nog drie weken wachten op de DNA-test, want wie zegt dat het aangeleverde kadaver inderdaad dat van het betreurde naaste familielid is?

Arme sociaaldemocraten...

Gisteren (22 februari) geplaatst in het Reformatorisch Dagblad: mijn analyse van de problemen rond Cohen en de PvdA. Beetje lang voor een blog, maar vooruit met de geit...


Vertrek Cohen pas begin van vernieuwing PvdA

Het vertrek van Job Cohen is pas het begin van de noodzakelijke vernieuwing van de PvdA, betoogt 
Peter van der Heiden.

PvdA-fractievoorzitter Job Cohen maakte maandag bekend zijn functie neer te leggen (RD 21-2). Zijn beslissing is een terechte, die respect verdient. Maar de vraag moet wel gesteld worden waarom hij überhaupt op het schild gehesen werd.
Een bruggenbouwer als oppositieleider – je kunt ook het onmogelijke van iemand verlangen. Het is de partij die Cohen in deze positie heeft gebracht. Het tekortschietende optreden van de PvdA-fractievoorzitter in de oppositie kan hem daarom niet persoonlijk worden aangerekend.
De PvdA gokte en verloor. De werdegang van Cohen –van bewierookt aspirant-minister-president tot mislukt oppositieleider– weerspiegelt de situatie in de PvdA: van kandidaat-regeringspartij tot outcast in de peilingen.

Natuurlijk, Cohen was een prima tegenwicht tegen de PVV – in gevoelsmatig opzicht. Verbaal is hij echter geen moment in staat geweest om enig tegenspel aan Wilders te bieden. En dat verbale is nu net waarom het gaat, zoals politici als Rutte en Roemer vrijwel dagelijks laten zien.
Een politicus redt het tegenwoordig niet zonder oneliner, zonder af en toe een verbale knock-out uit te delen. Het lag karakterologisch te ver af van Cohen om daaraan mee te kunnen doen. Dát is die „Haagse en mediawerkelijkheid” waarover Cohen sprak.
Met zijn uitgesproken afschuw van polarisatie betoonde Cohen zich een prima nazaat van de oude Drees. Een bestuurder, geen politicus. Maar het past niet meer in deze tijd. Het landsbestuur is gepolitiseerd en gepolariseerd, en daar heeft iedere politicus het maar mee te doen.

Bureaucraten
Het vertrek van Cohen is overigens zeker geen panacee. De hele PvdA-fractie zit namelijk vol met Cohens, en een gedoodverfde opvolger is daar dan ook niet te vinden. De nieuwe fractievoorzitter zal een tussenpaus worden, in afwachting van de echte nieuwe leider. De PvdA is namelijk een bestuurderspartij geworden waarin het bedrijven van politiek ver te zoeken is. Goedwillende en vast zeer bekwame bureaucraten aan wie je met een gerust hart beleid kunt overlaten.
Maar een heldere politieke stellingname? Die ontbreekt in hoge mate. Daarin verschilt de PvdA in essentie niet van het CDA, en het is geen toeval dat het nu net deze twee partijen zijn die volgens de peilingen de grootste electorale klappen krijgen.
Beide partijen ontberen een duidelijk politiek profiel, waardoor ze de adem van andere partijen in hun nek voelen, ook en wellicht zelfs vooral in hun traditionele doelgroepen. Daar wordt erger dan in het politieke niemandsland het gebrek aan nestgeur ervaren. Het voormalige kernelectoraat van zowel PvdA als CDA voelt zich in de steek gelaten, ontheemd, verlaten door de beweging die decennialang voor zijn belangen opkwam.
Die aansluiting zal de PvdA weer moeten zoeken en vinden, wil zij weer een politieke factor van belang worden. Dat betekent dat zij er niet is met een nieuwe partijleider, maar dat zij zowel in inhoud als in vorm moet vernieuwen.
Het CDA heeft dat proces direct na de verkiezingen als regeringspartij gestart –met alle gevaren van dien– maar de PvdA heeft, verblind door het relatieve verkiezingssucces van 2010 (bijna de grootste!) twee belangrijke jaren laten liggen.
In wezen teert de sociaaldemocratie nog op het gedachtegoed van oud-premier Kok, die eind jaren tachtig de ideologische veren afschudde en het neoliberalisme omarmde. Zo’n twintig jaar later komt de PvdA niet veel verder dan een nuancering van dat neoliberalisme, gezien de uitwassen van de laatste jaren. Het ontbreekt de PvdA kortom aan een dwingend verhaal.

Idealen
Het bizarre is dat de verkiezingen van de afgelopen tien jaar laten zien dat je zo’n verhaal niet per se nodig hebt voor electoraal succes. Fortuyn en Wilders schoten omhoog dankzij wat oneliners en een uiterst dun verkiezingsprogram.
Dat zou de PvdA ook kunnen overkomen met een nieuwe lijsttrekker. Sterker nog, het is die partij al eens overkomen onder Bos in 2006. Maar de daaropvolgende periode heeft laten zien dat zo’n ‘dunne’ verkiezingsoverwinning voor een partij als de PvdA niet voldoende is.
De sociaaldemocratie, als klassieke ideologie, moet mensen inspireren en voor langere tijd aan zich kunnen binden om een stempel te kunnen drukken op de inrichting van de samenleving.
Met het vertrek van Cohen en het zoeken van een opvolger begint het dus pas voor de PvdA. De partij zal zichzelf opnieuw moeten uitvinden, moeten zoeken naar een moderne vertaling van de sociaaldemocratische idealen en daar een aansprekend politiek leider bij zoeken.
Als die niet gevonden worden of niet electoraal aanslaan, zal de PvdA moeten accepteren dat haar positie definitief wordt overgenomen door de SP.

De auteur is als politicoloog verbonden aan de Radboud Universiteit Nijmegen en freelance politiek analist.

Wak

Het gaat niet goed met de PVV. Nou ja, er zijn altijd partijen waarmee het een stuk slechter gaat en die een moord zouden doen voor de ruim 20 zetels waarop de club van Wilders nog altijd virtueel aanspraak maakt, maar sinds een tijdje staat de grote gedoogpartij op verlies. Niet alleen ten opzichte van de peilingen, maar ook gerelateerd aan het aantal huidige Kamerzetels. Het lijkt erop dat een deel van de aanhang niet meer betoverd is door de magie van Wilders' shock and awe, maar ziet wat de PVV daadwerkelijk behaalt. En da's verdomd weinig - reden om fluks richting SP over te steken (a giant leap for a political mind) omdat Roemer eigenlijk hetzelfde belooft, maar dan progressief en zonder xenofobie.

Dus moet Wilders aan de bak. Met een staaltje unverfroren opportunistisch populisme (ik weet het, dat is een pleonasme) wilde de PVV van onze premier weten of hij, als er een Elfstedentocht komt, gaat kijken. En als hij niet gaat, waarom niet. En onze vrijheidsliefhebbers kwamen met het prachtige voorstel om een nationale feestdag uit te roepen als de Tocht der tochten gereden kan worden. Tja, zo is de PVV. Goedkoop. Symboolpolitiek voor alles. Als er een Nederlandse vlag bij de finish hangt, dan is het genoeg. Al moet de tocht natuurlijk eigenlijk verboden worden, althans, moet minimaal een deel van de toerrijders niet alleen met een Elfstedenkruis huiswaarts gaan maar ook met een bekeuring, vanwege het dragen van gelaatsbedekkende kledij.

Een prachtig populistisch voorstel, maar zoals vrijwel alle ideeën van de PVV gaat ook dit niet door. Wordt het gemiddelde voorstel van de PVV naar de prullenmand verwezen vanwege futiliteiten als Europese regelgeving of erger nog die vermaledijde Grondwet, bij de laatste losse flodder grijpen de weergoden zelf in. Die hele Elfstedentocht gaat natuurlijk niet door, vanwege de naderende dooi. Het trieste is dat Wilders dat allang wist. Maar zo werkt dat bij de PVV. Het gaat niet om de haalbaarheid van een voorstel, het gaat om de steen in de vijver die het veroorzaakt. Al leveren die stenen de laatste tijd zo veel wakken op, dat Neerlands enige eenmanspartij daarin wel eens kopje onder kan gaan. Glad ijs, Wilders, dat ook niet over de hele route betrouwbaar is...